Bülten 61 – 1 Mayıs 2026

Susam Bülten­
Mayıs 2026 – Sayı 61

Bu sayıda neler var?  . 

• • Eğitimden İstihdama Kopuş: 2025’te 15-24 yaş grubunda NEET oranı %23,2 oldu; bölgesel oranlar ise Antalya-Isparta-Burdur’da %16,3’ten Van-Muş-Bitlis-Hakkari’de %41,9’a kadar uzanıyor.
  • Dünya Pazarının Genişleyememe Biçimleri: 2008’de dünya GSYH’sinin %60,6’sına ulaşan küresel mal ve hizmet ticareti, 2024’te %56,8’e gerilerken; doğrudan yabancı yatırım girişleri aynı dönemde %5,3’ten %1,3’e düştü; brüt sabit sermaye oluşumu ise %24,3’ten %25,6’ya yükseldi.

 

                                                          Dinlemek İçin Tıklayın     

 

 

Eğitimden İstihdama Kopuş

 

Sık sık NEET’ten, yani ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerden bahsedildiğini duyuyoruz, ama bunu çoğunlukla Türkiye geneli bir sayıdan/orandan ibaretmiş gibi varsayıyoruz. Oysa bölgesel farklılaşmaları görmek, gençlerin eğitimden ve işgücü piyasasından kopuşunun ardındaki özgül yapıları anlamak için gerekli koşullardan biri. Nitekim aynı gösterge, bir bölgede sanayi ve hizmet istihdamına geçiş kanallarının zayıflığına, başka bir bölgede kadınların işgücüne katılımındaki yapısal engellere, bir diğerinde ise eğitimden işe geçiş mekanizmalarının çalışmamasına işaret edebilir.

 

15-24 Yaş Grubunda Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olanların Bölgesel Oranı

Kaynak: “Young Persons Neither in Employment nor in Education and Training by NUTS 2 Region (NEET Rates).” Eurostat Data Browser. Online data code: edat_lfse_22. DOI: 10.2908/edat_lfse_22. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.

 

15-29 Yaş Grubunda Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olanların Oranı

Kaynak: “Young Persons Neither in Employment nor in Education and Training (NEET), by Sex and Age: Annual Data.” Eurostat Data Browser. Online data code: lfsi_neet_a. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.

 

İşgücüne İlişkin Tamamlayıcı Göstergeler

Kaynak: “İşgücü İstatistikleri, Mart 2026.” Türkiye İstatistik Kurumu Veri Portalı. 30 Nisan 2026. 

 

Türkiye’de işgücü piyasasının görünümü dar tanımlı işsizlikten ibaret olsaydı, mart ayında mevsim etkisinden arındırılmış dar tanımlı işsizlik oranının yüzde 8,1’e gerilemesini ve işsiz sayısının yaklaşık 2 milyon 873 bin kişi olarak gerçekleşmesini daha farklı değerlendirmek mümkün olabilirdi. Ancak dar tanımlı işsizliğin hemen yanına zamana bağlı eksik istihdamı koyduğumuzda tablo değişmeye başlıyor. Mart ayında zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranının yüzde 21’e çıktığını görüyoruz. Bu istatistik, istihdamda görünmesine rağmen daha fazla çalışmak isteyenleri de hesaba kattığından, işgücü piyasasındaki sorunun yalnızca iş bulamayanlardan ibaret olmadığını hatırlatıyor.

Biraz daha geriden baktığımızda sorun daha da belirginleşmekte. Mevsim etkisinden arındırılmış geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 31,5’e ulaştı mart ayında. Bu oran, yaklaşık 12,8 milyon kişinin işsiz, zamana bağlı eksik istihdamda veya potansiyel işgücü konumunda olduğu anlamına geliyor. Daha da önemlisi, güncel geniş tanımlı işsizlik (pandemi döneminde bile değil) 2025’in haziranında görülen tarihi zirveyle aynı düzeye geldi.

 

Dünya Pazarının Genişleyememe Biçimleri

 

Dünya ekonomisindeki dönüşümü izlemek için üç göstergeyi birlikte ele alıyoruz. Dış ticaret hacmi / GSYH, küresel mal ve hizmet ticaretinin dünya GSYH’sine oranını gösterir; bir başka deyişle dünya ekonomisinin ticari açıklığını, yani üretimin ne ölçüde sınır ötesi meta ve hizmet dolaşımı içinde gerçekleştiğini izlemeye imkân verir. Küreselleşmenin bir diğer önemli göstergesi, doğrudan yabancı yatırım (DYY) girişleri / GSYH, küresel DYY girişlerinin dünya GSYH’sine oranını gösterir; bu da sermayenin sınır ötesi ölçekte üretim araçları, emek süreci ve artı-değerin temellük koşulları üzerinde mülkiyet ve denetim ilişkileri kurma kapasitesini izlemek açısından faydalıdır. Son olarak brüt sabit sermaye oluşumu / GSYH ise küresel brüt sabit sermaye oluşumunun dünya GSYH’sine oranını gösterir; makine, teçhizat, altyapı, tesis ve diğer sabit varlıklar yoluyla üretim kapasitesinin genişletilmesine ayrılan payı değerlendirmek için kullanılır.

 

Bu üç gösterge birlikte okunduğunda, 2008 sonrası döneme ilişkin ilk sonuç, dünya ekonomisinde basit bir çözülme ya da yatırımın ortadan kalkması değil, sermaye birikiminin dünya pazarıyla kurduğu ilişkinin değişmesidir. Dış ticaret hacminin dünya GSYH’si içindeki payı 1990’lar ve 2000’lerin başında belirgin biçimde artmış, 2008 sonrasında ise yüksek bir düzeyde kalmakla birlikte genişleme ivmesi durmuştur. DYY girişleri ise daha ciddi bir kırılmaya işaret etmektedir. 2000’lerin ortasında dünya GSYH’si içinde oldukça yüksek bir düzeye ulaşan doğrudan yabancı yatırımlar, 2008 sonrasında eski düzeylerine dönememiştir. Bu durum yalnızca sermaye akımlarındaki bir zayıflamayı değil, sermayenin başka coğrafyalarda mülkiyet ve denetim ilişkileri üzerinden kalıcı değerlenme alanları kurma kapasitesindeki zayıflamayı düşündürebilir.

 

Dış Ticaret Hacmi / GSYH

1979-2024 (%)

Kaynak: “Trade (% of GDP).” World Development Indicators. Indicator code: NE.TRD.GNFS.ZS. Washington, DC: World Bank. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.

 

Dünya ölçeğinde DYY girişlerinin 2000-2001 kırılması da önemlidir. 2000 yılında dünya GSYH’sinin %4,60’ına ulaşan doğrudan yabancı yatırım girişleri, 2001’de %2,66’ya gerilemiştir. Bu düşüş, 1990’ların sonunda zirveye ulaşan küresel genişleme momentinin ilk ciddi kırılması olarak okunmalıdır. Dot-com balonunun sönmesi, şirket birleşme ve satın alma dalgasının zayıflaması ve ABD merkezli finansal-sermaye genişlemesinin sınırlarına yaklaşması bu kırılmanın iktisadi arka planını oluştururken, 11 Eylül sonrasında Amerikan hegemonyasının giderek daha açık biçimde askeri ve güvenlikçi araçlara yaslanması aynı tarihsel momentin siyasal boyutunu görünür kıldığını da iddia edebiliriz.

 

Doğrudan Yabancı Yatırım Girişleri / GSYH

1979-2024 (%)

Kaynak: “Foreign Direct Investment, Net Inflows (% of GDP).” World Development Indicators. Indicator code: BX.KLT.DINV.WD.GD.ZS. Washington, DC: World Bank. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.

 

Brüt Sabit Sermaye Oluşumu /GSYH

1979-2024 (%)

Kaynak: “Gross Fixed Capital Formation (% of GDP).” World Development Indicators. Indicator code: NE.GDI.FTOT.ZS. Washington, DC: World Bank. Erişim tarihi: 30 Nisan 2026.

 

Buradaki kritik noktanın sabit sermaye oluşumu ile dünya pazarının genişleme biçimleri arasındaki ilişkinin değişmesi olduğunu söylemiştik. Sabit sermaye oluşumu artık, önceki genişleme evresinde olduğu gibi, küresel mal ve hizmet ticaretinin dünya üretimine oranla sürekli artması ve doğrudan yabancı yatırımların yükselmesi üzerinden örgütlenmemektedir. Bu ayrışmanın coğrafi bileşimi özellikle Çin ve ABD karşılaştırmasında görünür hale gelmektedir. Çin’de brüt sabit sermaye oluşumunun GSYH içindeki payı 2009 sonrasında uzun süre %40’ın üzerinde seyretmiştir. ABD’de ise aynı oran yaklaşık %20-22 bandında kalmıştır.  

 

    

 

  

Susam Dünyasını Keşfet! 

Bültenlerin tamamına aşağıdaki butondan ulaşabilirsiniz…

Arşive Göz At

Susam Bülten Nedir?

Her yer veri her yer data. Peki biz ne yapıyoruz?

Anlamanın, katkıda bulunabileceği diğer hedefler bir yana, kendisinin de bir amaç olduğuna inanıyor ve bu yolda ilerlemek istiyoruz. Her hafta yayımlanacak bültenimizde; lahmacun fiyatlarının il il enflasyon karşısındaki seyrinden meclis puan tablolarına (vekillerin performansına dair kapsamlı istatistiklere), dizilerde ve tartışma programlarında (görüntü işleme yöntemleriyle elde ettiğimiz verilerle) ne gördüğümüze, sokaklardaki hurda/eskici hikâyelerine kadar geniş bir yelpazede veriler ve analizler paylaşacağız. Her şeyi bir soru ve dolayısıyla bir araştırma konusu haline getirmeye hazır olan herkesi, bu bültenle aramıza bekliyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular:
Adı neden Susam: Çünkü Research İstanbul ofisi Susam Sok