Susam Bülten
Ağustos 2026 – Sayı 75
Bu sayıda neler var? .
-
- Türkiye’nin Doğrudan Yatırım Görünümü: 100 bin nüfuslu bir ada ülkesi olan Jersey, Türkiye sermayesinin 2. adresi oldu. Jersey’ye Türkiye’den yapılan doğrudan yatırım tutarı neredeyse 5 milyar Dolara ulaştı.
- Ramazan Enflasyonu: Ramazan döneminde aylık gıda enflasyonu olağan seyrinin yaklaşık 1,7 puan üzerine çıkıyor; Ramazan sonrasındaki ek etki ise 0,94 puan.
|
Abone değilseniz ve gördüklerinizi beğendiyseniz:
|
Türkiye’nin Doğrudan Yatırım Görünümü
Uluslararası Yatırım Pozisyonu
Türkiye’nin doğrudan yatırım, portföy yatırımı, krediler ve rezervler dahil tüm dış varlık ve yükümlülüklerin net bakiyesini, çeyreklik stok (o andaki birikmiş toplam) olarak gösteren net Uluslararası Yatırım Pozisyonu, 2010’dan bu yana hiç pozitif değerde olmadı. UYP (Uluslararası Yatırım Pozisyonu)’de en düşük seviyeler -450 milyar dolar civarıyla 2013 ve 2017 yıllarında görülürken, en iyi seviye 2022 ortasında -198 milyar dolar olarak görüldü. 2022’nin son çeyreğinde UYP aniden -358 milyar dolara geriledi ve ardından 2023-2025 döneminde kronik negatif pozisyonunu koruyarak -320/-370 milyar dolar bandında seyretti. UYP’de 2025’in son çeyreğindeki net seviye ise -324,8 milyar dolar.
Türkiye Uluslararası Yatırım Pozisyonu (Net)-Düzey
Kaynak: TCMB EVDS, 2025
Doğrudan Yatırım Pozisyonu
UYP’nin barındırdığı bir kalem olan doğrudan yatırımlar da bu kronik negatifliği destekleyen nitelikte. 2025 sonu itibarıyla yabancı doğrudan yatırım stokları incelendiğinde, Türkiye’ye gelen doğrudan yatırım 223,3 milyar dolar iken giden yatırım 69,2 milyar dolar. Yani 2025 sonu itibarıyla Türkiye’ye gelen yatırımlar giden yatırımların 3,2 katı tutarında.
Türkiye’ye Gelen ve Giden Doğrudan Yatırım Stokları
milyar $, 2025 sonu itibarıyla
Kaynak: TCMB EVDS, 2025
Doğrudan Yatırımların Gittiği Ülkeler
2025 sonu itibarıyla, Türkiye’den yurt dışına yönelen doğrudan yatırımların stok toplamı 69,2 milyar dolar. Bu yatırımların %37,8’i (26,1 milyar dolar) tek başına Hollanda’ya yönelmiş. Jersey, İngiltere, ABD ve Almanya %4-7 aralığında çok daha küçük paylarla Hollanda’yı izleyen ülkeler.
Türkiye’den Çıkan Doğrudan Yatırımlarda Ülke Dağılımı (Stok)
milyon $, 2025
Kaynak: TCMB EVDS, 2025
Listenin ikinci sırasında Jersey’i görmek epey dikkat çekici. Britanya’nın güneyinde konumlanan ve yaklaşık 100 bin nüfuslu bu ada ülkesi, Türk sermayesi için Almanya veya ABD’den daha büyük bir yatırım adresi. Jersey %0 kurumlar vergisiyle uluslararası kuruluşlarca vergi cenneti olarak sınıflandırılan ve Hollanda’yla birlikte şirketlerin holding yapıları kurması için elverişli vergi düzenlemeleriyle bilinen bir ülke. Bu iki ülkenin listenin başında yer alması, yurt dışına giden yatırımın büyük kısmının Finans ve Sigorta sektörüne yönelmiş olabileceğine işaret ediyor.
Doğrudan Yatırımların Kaynak Ülkeleri
Türkiye’ye gelen doğrudan yatırımın stok toplamı 2025 sonu itibariyle 223,3 milyar dolar. Giden yatırımlarda baskın olan Hollanda, yaptığı 48,5 milyar dolarlık yatırımla ağırlığını daha büyük oranda koruyor. Hollanda’yı 25,5 milyar dolarlık yatırımla Almanya, 18,7 milyar dolarla İspanya, 15,2 milyar dolarla İngiltere ve 12,3 milyar dolarla Azerbaycan izliyor.
Türkiye’ye Gelen Doğrudan Yatırımlarda Kaynak Ülke Dağılımı (Stok)
milyon $, 2025
Kaynak: TCMB EVDS, 2025
Hollanda’nın payı giden yatırımlarda %38 iken gelen yatırımlarda %22’ye düşüyor. Aynı ülke her iki yönde de birinci olsa da, Almanya (%12) ve İspanya (%8) gibi Türkiye’ye yapılan yatırımlarda ikinci-üçüncü sırada Hollanda’ya Jersey’e kıyasla yüksek pay alan ülkelerin varlığı, sermayenin geldiği ülkelerin gittiği ülkelere kıyasla çok daha dengeli dağıldığını gösteriyor.
Giden Doğrudan Yatırımlarda Sektörel Dağılım
2025 itibarıyla yurt dışına yapılan 69,2 milyar dolarlık yatırımın %62 gibi çok büyük bir oranını 42,9 milyar dolarlık yatırımla ‘Finans ve Sigorta Faaliyetleri’ sektörü oluşturuyor. Her 3 dolarlık yatırımın 2’sinin bu sektöre gitmesi, yurt dışına yönelen sermayenin üretken bir faaliyetten çok, finansal/yapısal bir amaç taşıdığını düşündürüyor. ‘İmalat’, ‘Madencilik ve Taşocakçılığı’ ve ‘Toptan ve Perakende Ticaret’ ise %5-12 aralığında, ‘Finans ve Sigorta’yı izleyen çok daha küçük paylı sektörler. Bu üç “reel” sektörün yurt dışına yapılan yatrıımlardaki payları toplandığında Finans ve Sigorta’nın yarısına bile ulaşamıyor.
Türkiye’den Çıkan Doğrudan Yatırımlarda Sektörel Dağılım
(milyon $, 2025)
Kaynak: TCMB EVDS, 2025
Gelen Doğrudan Yatırımlarda Sektörel Dağılım
Türkiye’ye gelen doğrudan yatırımın 2025 sonu itibarıyla stok toplamı 223,3 milyar dolardı. Bu toplamın 70 milyar dolarını ‘İmalat’ sektörü, 64 milyar dolarını ise ‘Finans ve Sigorta Faaliyetleri’ sektörü oluşturuyor, ve bu iki sektör tek başına toplam stokun %60’ını oluşturuyor. Giden yatırımların aksine, gelen yatırımlarda ‘İmalat’ ve ‘Finans ve Sigorta’nın dengeli biçimde baskın olması, Türkiye’ye gelen sermayenin yalnızca finansal yapılandırmaya yoğunlaşmadığını, aynı zamanda üretken ve imalat odaklı olduğunu gösteriyor.
Türkiye’ye Gelen Doğrudan Yatırımlarda Sektörel Dağılım
milyon $, 2025
Kaynak: TCMB EVDS, 2025
Ülke ve sektör kırılımları bir arada değerlendirildiğinde tutarlı bir tablo oluşuyor: Türkiye’nin yurt dışına yaptığı yatırımlar hem ülke hem sektör bazında düşük çeşitlilik ve yüksek yoğunlaşma gösteriyor (Hollanda’da ve Finans ve Sigorta Faaliyetleri’nde). Türkiye’ye gelen yatırımlar ise hem kaynak ülke hem sektör açısından daha dengeli ve çeşitlenmiş yapıda.
Doğrudan yatırım tutarlarında gelen-giden asimetrisi de düşünüldüğünde (gelen yatırım giden yatırımın 3,2 katı), Türkiye’ye giren sermaye daha fazla ve çeşitli. Aksine, çıkan sermayenin tutarı daha az ve neredeyse tek bir ülke-sektör kombinasyonunda toplanmış (Hollanda-Finans). Giden sermayeye kıyasla gelen sermayenin bu çeşitli ve üretken yapısı, aslında kalıcı/istikrarlı bir nitelik taşıdığı için doğrudan yatırım açığının kronik negatif yapısında rol oynuyor olabilir.
Ramazan Enflasyonu
Ramazan Döneminde Gıda Fiyatları Artıyor Mu? Artıyorsa Ne Kadar?
Herhangi bir ayda gıda fiyatlarının artıp azalması —hatta bazı aylarda daha hızlı artması— şaşırtıcı değil. Fakat bu oynak (ve mevsimsel) ortamın içinde Ramazan döneminin ölçülebilir ve düzenli bir fiyat baskısı yaratıp yaratmadığını ayrıştırmak; “hah işte, Ramazan döneminde aşağı yukarı ‘böyle’ bir fazladan artış oluyor” önermesindeki “böyle”yi sayısallaştırmak için basit bir model kurduk.
Model, aylık gıda enflasyonunu her yılın genel enflasyon düzeyi ve her takvim ayının olağan mevsimselliği ayıklandıktan sonra, Ramazan günlerinin ilgili ayın ne kadarına denk düştüğüne* bakarak tahmin ediyor. Yani ocak ayının ocak, temmuzun temmuz olmasından (ya da örneğin 2022’nin genel fiyat ortamından) gelen farkları değil, Ramazan’ın miladi takvim içinde dolaşırken bıraktığı ek fiyat baskısını ölçüyor.
Ramazan Döneminin Aylık Gıda Enflasyonuna Etkisi
Kaynak: TÜİK/EVDS gıda ve alskolsüz içecekler TÜFE endeksi, Türkiye. 2025-Haziran 2026.
Not: Aylık enflasyon (% değişim): yıl ve takvim ayı sabit etkileri. Noktalar: katsayılar; çubuklar: %95 güven aralığı; boş nokta: %5 düzeyinde anlamlı değil.
*Atabek’i (2011) izleyerek “Ramazan yoğunluğu” değişkenini, verili bir aydaki Ramazan günlerinin o ayın toplam gün sayısına oranı olarak tanımlıyoruz. Bkz. Atabek, A. D. (2011). “Ramazan ayı, üretim için de on bir ayın sultanı mı?” İktisat İşletme ve Finans, 26(302), 109–124.
Bunu üç parçalı bir pencere olarak kuruyoruz: Ramazan’dan önceki hazırlık dönemi, Ramazan günlerinin denk geldiği ay veya aylar ve Ramazan sonrasındaki bayram dönemi. Böylece Ramazan’ın gıda fiyatlarına etkisini tek bir ayın ham artışı olarak değil, olağan mevsimsellikten ayrıştırılmış kısa bir fiyatlama profili olarak ölçebiliyoruz.
Tahminlere göre en belirgin ek artış Ramazan döneminde ortaya çıkıyor ve aylık gıda enflasyonu yaklaşık 1,7 puan yükseliyor. Ramazan sonrasındaki dönemde tahmin edilen ek artış 0,94 puan. Ramazan öncesindeki 0,60 puanlık tahmin ise %5 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı değil. Üç döneme ait nokta tahminlerinin toplamı ise yaklaşık 3,2 puan.
Susam Dünyasını Keşfet!
Bültenlerin tamamına aşağıdaki butondan ulaşabilirsiniz…
Susam Bülten Nedir?
Her yer veri her yer data. Peki biz ne yapıyoruz?
Anlamanın, katkıda bulunabileceği diğer hedefler bir yana, kendisinin de bir amaç olduğuna inanıyor ve bu yolda ilerlemek istiyoruz. Her hafta yayımlanacak bültenimizde; lahmacun fiyatlarının il il enflasyon karşısındaki seyrinden meclis puan tablolarına (vekillerin performansına dair kapsamlı istatistiklere), dizilerde ve tartışma programlarında (görüntü işleme yöntemleriyle elde ettiğimiz verilerle) ne gördüğümüze, sokaklardaki hurda/eskici hikâyelerine kadar geniş bir yelpazede veriler ve analizler paylaşacağız. Her şeyi bir soru ve dolayısıyla bir araştırma konusu haline getirmeye hazır olan herkesi, bu bültenle aramıza bekliyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular:
Adı neden Susam: Çünkü Research İstanbul ofisi Susam Sokak