Susam Bülten
Ekim 2026 – Sayı 83
Bu sayıda neler var?
-
- Yaşlanan Türkiye: 50 yaş üzerindekilerin %49’u gelirleriyle temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını söylüyor.
- Silahlanma: 2024’te OECD ülkelerinin %83,3’ünde askerî harcamalar milli gelirden daha hızlı arttı.
|
Abone değilseniz ve gördüklerinizi beğendiyseniz:
|
Yaşlanan Türkiye
Türkiye’nin yaş yapısı uzun vadede belirgin biçimde değişiyor. 1935’te nüfusun yalnızca %4’ünü oluşturan 65 yaş ve üzeri nüfusun payı 2025’te %11’e yükselmiş durumda. TÜİK projeksiyonlarına göre bu oran 2040’ta %18’e, 2050’de %23’e ve 2100’de %34’e ulaşacak. Buna karşılık 0-14 yaş grubunun nüfus içindeki payının 2025’teki %20 seviyesinden 2100’de %12’ye gerilemesi bekleniyor.
1935’ten 2100’e Nüfusun Yaş Kompozisyonu
Kaynak: TÜİK, İstatistiklerle Yaşlılar, 2025 — Tablo 1.10, rapor s.22. 2030-2100 değerleri nüfus projeksiyonudur.
50 Yaş Üstü Nüfusta Cinsiyete Göre Gelirin İhtiyaçları Karşılama Durumu
2023
Kaynak: TÜİK, Türkiye Yaşlı Profili Araştırması, 2023 — İstatistiklerle Yaşlılar 2025, Tablo 3.3, rapor s.71.
50 yaş ve üzerindeki nüfusta gelirlerin temel ihtiyaçları karşılama gücü oldukça sınırlı görünüyor. 2023 verilerine göre bu yaş grubundakilerin %34’ü gelirleriyle ihtiyaçlarını karşılamanın “zor”, %15’i ise “çok zor” olduğunu belirtiyor; yani yaklaşık her iki kişiden biri ekonomik olarak zorlandığını ifade ediyor. Kadınlarda bu kırılganlık daha belirgin: ihtiyaçlarını karşılamanın zor veya çok zor olduğunu söyleyen kadınların oranı %51’e çıkarken erkeklerde bu oran %47. Buna karşılık gelirleriyle ihtiyaçlarını kolay veya çok kolay karşılayabildiğini belirtenlerin oranı toplamda yalnızca %13.
Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Evde Bakım Desteğine İhtiyaç Duyma Oranı
2023
Kaynak: TÜİK, Türkiye Yaşlı Profili Araştırması, 2023 — İstatistiklerle Yaşlılar 2025, Tablo 7.1, rapor s.112.
Yaş ilerledikçe evde bakım desteğine duyulan ihtiyaç da hızlı biçimde artıyor. 50 yaş üzeri nüfusun genelinde evde bakım desteğine ihtiyaç duyduğunu belirtenlerin oranı %10 iken, 65 yaş ve üzerindekilerde bu oran %16’ya, 75 yaş ve üzerindekilerde ise %27’ye yükseliyor. Cinsiyet farkı da dikkat çekici: 65 yaş üzerindeki kadınların %20’si evde bakım desteğine ihtiyaç duyarken erkeklerde oran %12. 75 yaş ve üzerindeki kadınlarda ise bakım ihtiyacı %30’a ulaşıyor. Nüfusun yaşlanması, dolayısıyla yalnızca sağlık hizmetleri açısından değil, evde bakım ve destek mekanizmalarının kapasitesi açısından da giderek daha önemli bir mesele haline geliyor.
45 Yaş Üstü Nüfusta Son 3 Ayda İnternet Kullanım Oranı
2023
Kaynak: TÜİK, Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2022-2026 — İstatistiklerle Yaşlılar 2025, Tablo 9.8, rapor s.135. Referans dönem: yılın ilk üç ayı.
Öte yandan yaşlı nüfusun dijital dünyaya katılımı son yıllarda hızla artıyor. 65-74 yaş grubunda internet kullanım oranı 2022’de %37 iken 2026’da %60’a yükselmiş durumda. Artış hem kadınlarda hem erkeklerde görülse de cinsiyet farkı devam ediyor: 2026 itibarıyla 65-74 yaşındaki erkeklerin %68’i internet kullanırken kadınlarda bu oran %53. Benzer bir yükseliş 55-64 yaş grubunda da görülüyor; internet kullanımı dört yılda %64’ten %81’e çıkmış durumda. Bu veriler, Türkiye’de yaşlılık deneyiminin yalnızca demografik ve ekonomik açıdan değil, teknoloji kullanımı bakımından da hızlı bir dönüşüm geçirdiğini gösteriyor.
Silahlanma
OECD ülkelerinde savunma harcamaları son yıllarda hızlandı. Bu artışın ekonomik sonuçları ise tek yönlü değil. Askerî harcamalar kısa vadede toplam talebi artırarak büyümeyi destekleyebildiği gibi, kaynakları sivil yatırımlardan uzaklaştırıp diğer üretken yatırımları sınırlaması halinde orta ve uzun vadeli büyüme üzerinde baskı da yaratabilmekte… Bu harcamaların büyüme üzerindeki etkisini inceleyen çalışmaların bolluğuna karşın, Marksist iktisat yazınında birkaç iyi örnek dışında kâr oranları üzerindeki etkisi çok daha az araştırılmış durumda.
Bu tartışmaların yakın gelecekte dinginleşeceğine dair pek bir emare de yok. Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin başladığı 2022’den bu yana birçok OECD ülkesinde savunma harcamaları hızla yükseldi; pek çok ülkede bu artış milli gelirdeki büyümeyi geride bıraktı. Bunun sonucunda savunma harcamalarının GSYH içindeki payı, birçok ülkede Soğuk Savaş’ın son dönemlerinden beri görülmeyen düzeylere çıktı. Aşağıdaki ilk grafik bu yükselişin ülkeler arasındaki boyutunu gösteriyor. 2025 tahminlerine göre askerî harcamaların GSYH’ye oranı Polonya’da %4,5’e, Letonya’da %3,6’ya, Estonya’da %3,4’e ulaşırken, bu ülkelerdeki artış 2015–2022 ortalamasına göre oldukça belirgin.
İkinci grafik ise artışın ne kadar geniş bir ülke grubuna yayıldığını gösteriyor. Askerî harcamaları nominal GSYH’nin uzun dönemli artış hızından daha hızlı yükselen OECD ülkelerinin payı 2023’te %77,8’e, 2024’te %83,3’e çıktı; 2025 tahmininde ise %66,7.
OECD Ülkelerinde Ordu Harcamaları
Kaynak: OECD Economic Outlook, Volume 2026 Issue 1.
Askeri Harcamaları GSYH’den Daha Hızlı Artan OECD Ülkeleri
Kaynak: OECD Economic Outlook, Volume 2026 Issue 1.
Susam Dünyasını Keşfet!
Bültenlerin tamamına aşağıdaki butondan ulaşabilirsiniz…
Susam Bülten Nedir?
Her yer veri her yer data. Peki biz ne yapıyoruz?
Anlamanın, katkıda bulunabileceği diğer hedefler bir yana, kendisinin de bir amaç olduğuna inanıyor ve bu yolda ilerlemek istiyoruz. Her hafta yayımlanacak bültenimizde; lahmacun fiyatlarının il il enflasyon karşısındaki seyrinden meclis puan tablolarına (vekillerin performansına dair kapsamlı istatistiklere), dizilerde ve tartışma programlarında (görüntü işleme yöntemleriyle elde ettiğimiz verilerle) ne gördüğümüze, sokaklardaki hurda/eskici hikâyelerine kadar geniş bir yelpazede veriler ve analizler paylaşacağız. Her şeyi bir soru ve dolayısıyla bir araştırma konusu haline getirmeye hazır olan herkesi, bu bültenle aramıza bekliyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular:
Adı neden Susam: Çünkü Research İstanbul ofisi Susam Soka