Susam Bülten
Eylül 2026 – Sayı 80
Bu sayıda neler var?
-
- Yiyecek-İçecek Hizmetleri: Türkiye’de son on beş yılda yaratılan her 12 yeni kayıtlı işten biri yiyecek-içecek hizmetlerinde ortaya çıkarken, sektördeki ortalama günlük kazançlar hem Türkiye ortalamasının altında hem de 2023’ten beri azalıyor.
- Bilişimde Uzman Arayışı: Bilişim uzmanı işe alımında güçlük yaşayan girişimlerin oranı 2023’te %43,2’den 2025’te %31,7’ye gerilerken, bu grup içinde yüksek ücret beklentisini sorun olarak bildirenlerin oranı %74,1’den %82,6’ya yükseldi. Yani ücret sorunu yaygınlaşmadı; daha seyrek karşılaşılan işe alım güçlüklerinin içinde daha fazla öne çıktı.
|
Abone değilseniz ve gördüklerinizi beğendiyseniz:
|
Yiyecek-İçecek Hizmetleri
Türkiye’de son 15 yılda yaratılan yaklaşık 6,9 milyon yeni kayıtlı işin önemli bir bölümü kafe ve restoranlardan geliyor. 2010-2025 yılları aralığında yiyecek-içecek hizmetlerinde yaratılan 587 bin yeni kayıtlı iş, bilgi ve iletişim sektöründeki artıştan (179 bin) üç kat; mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerdeki artıştan (136 bin) dört kat fazla. Yiyecek-içecek sektörü, net yeni kayıtlı iş sıralamasında altıncı sırada yer alsa da kendi başlangıç büyüklüğüne oranla epey hızlı büyüyor. Son on beş yılda yaratılan her 12 yeni kayıtlı işten biri yiyecek-içecek hizmetlerinde ortaya çıkıyor.
Net Yeni Kayıtlı 4/A İstihdamının Sektörel Dağılımı
bin kişi (2010-2025)
Kaynak: SGK, TEPAV hesaplamaları
Not: Bu yazıdaki bulgular, H. Ekrem Cunedioğlu, Sercan Sevgili ve Yusuf Tuna Alemdar’ın kaleme aldığı TEPAV tarafından yayımlanan “Cafe Latte Ekonomisi: Bir Fincanda İki Türkiye” başlıklı değerlendirme notuna dayanıyor.
Seçilmiş Sektörlerde Göreli Ortalama Günlük Kazanç
Türkiye ortalaması = 1,0 (2010-2025)
Kaynak: SGK, TEPAV hesaplamaları
Not: Hesaplamalar prime esas ortalama günlük kazanç olarak yapılmıştır.
Yiyecek-içecek hizmetlerinin fazlaca iş yaratan bir sektör olmasına karşın, bu sektörde ortalama günlük kazançlar hem Türkiye ortalamasının altında hem de 2023’ten beri azalıyor. Yiyecek-içecek hizmetlerinde ortalama günlük kazanç, 2010’da ekonomi ortalamasının %70’i seviyesindeyken 2025’te %66’sına geriliyor. Bilgisayar programlama ve bilgi hizmetlerinde çalışanlarda ise 2010’dan bu yana günlük kazançta istikrarlı artış söz konusu. Bunun yanında, konaklama sektöründe günlük kazanç tüm dönemlerde Türkiye ortalamasına en yakın seyrediyor.
Yiyecek-içecek hizmetlerinde istihdamın profili
Seçilmiş göstergeler,% (2014-2019-2025)
Kaynak: TÜİK, TEPAV hesaplamaları
Yiyecek-içecek hizmetlerinde yükseköğretim mezunlarının payı 2014’te %6,2 iken 2025’te %12,9’a, iki katından fazlasına çıkıyor. Başka bir deyişle, 2014’te sektörde her on altı çalışandan biri üniversite mezunuyken bugün her sekiz çalışandan biri üniversite mezunu. Sektörde çalışan yükseköğretim mezunlarının %68,8’i büro, hizmet, satış ve nitelik gerektirmeyen meslek gruplarında, yani üniversite eğitimlerinin altındaki işlerde çalışıyor. Yani giderek daha eğitimli bir iş gücünün giderek daha az beceri gerektiren işlere yerleştiği makas Türkiye’de kayda değer biçimde açılıyor.
Yiyecek-içecek hizmetleri sektörünün demografik yapısına bakıldığında, sektörün zamanla gençleştiği, kadın çalışanların payının arttığı ve kıdem süresinin kısaldığı söylenebilir. Sektöürde aynı iş yerinde iki yıldan az süredir çalışanların payı %63,9 iken ekonomi genelinde %42,6. İstihdamın bu şoklara karşı kırılgan yapısı, özellikle 2020’de pandeminin etkisiyle görünüyor ve yiyecek-içecek hizmetleri sektöründe ekonomi genelinden dört kat fazla istihdam kaybı yaşanıyor. İstihdamdaki kayıtlılık incelendiğinde, 2014-2019 döneminde sektördeki kayıt dışı istihdamdaki artışı izleyen 2019-2025 döneminde düşüş görülüyor. Bu düşüş istihdam yapısında yenilikten ziyade mevcut işlerin kayıt altına alınmasından kaynaklanıyor olabilir.
Gelire Göre Sıralı %20’lik Gruplarda Lokanta-Otel Harcamalarının Toplam Tüketim Harcaması İçindeki Payı
% (2002-2016-2025)
Kaynak: TÜİK, TEPAV hesaplamaları
Yukarıdaki tablo ise %20’lik gelir dilimlerinin lokanta-otel harcamalarına ayırdıkları payı toplam tüketim harcaması içindeki yüzde olarak gösteriyor. Kamuoyunda “dolup taşan kafeler” imgesi, güçlü bir alım gücünün kanıtı olarak okunuyor, ancak 2016’dan bu yana en yoksul %20’lik gelir grubunun dışarıda yeme harcamasındaki payı 1,4 puan gerilerken, en zengin %20’lik grubun payı artıyor. En yüksek ve en düşük gelir grubu arasındaki harcama farkı ise zamanla açılıyor. Fark, 2002’de 1,9 puan, 2016’da 3,0 puan ve 2025’te 5,2 puana çıkıyor. Kafelerin dolu görünmesi, geniş kitlenin refahından çok, talebin giderek daha dar ve yüksek bir gelir grubuna doğru kaymasının bir yansıması. Ek olarak, bu tablonun yiyecek-içecek hizmetlerinin yanında konaklama harcamalarını da içerdiğini unutmamak gerekiyor. 2024 yılında konaklama, lokanta-otel grubunun yalnızca %9’unu oluştursa da, otel harcamaları doğası gereği üst gelir gruplarında yoğunlaştığından gruplar arası makası biraz daha geniş görünüyor olabilir.
Bilişimde Uzman Arayışı
Bilişim uzmanı işe alımı, girişimlerin büyüklüğüne göre belirgin biçimde farklılaşıyor. TÜİK’in 10 Eylül’de yayımladığı araştırma, kapsanan sektörlerde en az 10 çalışanı bulunan girişimlerin uzman arayışını ve bu süreçte karşılaştıkları güçlükleri ortaya koyuyor. İşe alım göstergelerinin son referans yılı ise 2025.
Çalışan Sayısına Göre Bilişim Uzmanı İşe Alımı
(2013 – 2025)
Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026
Kapsam: Araştırmaya dahil sektörlerde en az 10 çalışanı olan girişimler
2013–2025 dönemindeki gözlemlerde, bilişim uzmanı işe alan veya almayı deneyen girişimlerin oranı büyük işletmelerde daha yüksek seyrediyor. Ancak 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerde bu oran 2023’te %35,9 iken 2025’te %32,3’e geriledi. Aynı dönemde 10–49 çalışanlı girişimlerde %4,1’den %4,7’ye, 50–249 çalışanlı girişimlerde ise %11,2’den %11,4’e yükseldi. İşe alımda güçlük bildirenlerin oranı ise üç büyüklük grubunda da düştü. Bilişim uzmanı işe alan veya almayı deneyenler arasında bu oran, 10–49 çalışanlı girişimlerde %43,7’den %33,8’e, 50–249 çalışanlılarda %40,9’dan %28,3’e geriledi. En büyük düşüş, %45,4’ten %28,7’ye inen 250 ve üzeri çalışanlı girişimlerde görüldü.
Büyüklük Grubuna Göre İşe Alım ve Güçlük Oranları
(2023 ve 2025)
Sol: İlgili gruptaki tüm girişimler içinde Sağ: İlgili grupta bilişim uzmanı işe alan veya almayı deneyenler içinde.
Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026
Kapsam: Araştırmaya dahil sektörlerde en az 10 çalışanı olan girişimler
Güçlük yaşayanların bildirdiği nedenler arasında yüksek ücret beklentisi ilk sıradaki yerini korudu; bu gruptaki payı %74,1’den %82,6’ya yükseldi. Gerekli niteliklerin eksikliğini bildirenlerin oranı %70,4’ten %71,8’e, iş deneyiminin yetersizliğini belirtenlerin oranı %69,2’den %71,0’a çıktı. Başvuru eksikliği veya yetersizliği de %51,5’ten %55,7’ye yükseldi.
Bilişim Uzmanı İşe Alımında Bildirilen Güçlükler
(2023- 2025)
Kaynak: TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026
Kapsam: Araştırmaya dahil sektörlerde en az 10 çalışanı olan girişimler
Ezcümle bilişim uzmanı işe alımında güçlük yaşayan girişimlerin oranı 2023-2025 arasında %43,2’den %31,7’ye gerilerken, bu grup içinde yüksek ücret beklentisini sorun olarak bildirenlerin oranı %74,1’den %82,6’ya yükseldi. Yani ücret sorunu yaygınlaşmadı; yaşanan güçlükler içinde daha fazla öne çıktı.
Susam Dünyasını Keşfet!
Bültenlerin tamamına aşağıdaki butondan ulaşabilirsiniz…
Susam Bülten Nedir?
Her yer veri her yer data. Peki biz ne yapıyoruz?
Anlamanın, katkıda bulunabileceği diğer hedefler bir yana, kendisinin de bir amaç olduğuna inanıyor ve bu yolda ilerlemek istiyoruz. Her hafta yayımlanacak bültenimizde; lahmacun fiyatlarının il il enflasyon karşısındaki seyrinden meclis puan tablolarına (vekillerin performansına dair kapsamlı istatistiklere), dizilerde ve tartışma programlarında (görüntü işleme yöntemleriyle elde ettiğimiz verilerle) ne gördüğümüze, sokaklardaki hurda/eskici hikâyelerine kadar geniş bir yelpazede veriler ve analizler paylaşacağız. Her şeyi bir soru ve dolayısıyla bir araştırma konusu haline getirmeye hazır olan herkesi, bu bültenle aramıza bekliyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular:
Adı neden Susam: Çünkü Research İstanbul ofisi Susam Soka