Susam Bülten
Eylül 2026 – Sayı 81
Bu sayıda neler var?
-
- İthalat Talebini Kim Yaratıyor? Türkiye’de hanehalkı tüketiminden kaynaklanan ithalat talebinin %39,4’ünü en zengin %20 yaratıyor—en yoksul %60’ın toplamından (%36,3) daha fazla.
- Dijital Tedbirler: Türkiye’de internet kullanıcılarının %59,1’i kişisel verilerine erişimi yönetmek için en az bir yöntem kullandığını söylüyor; AB ortalaması %76,9.
|
Abone değilseniz ve gördüklerinizi beğendiyseniz: |
İthalat Talebini Kim Yaratıyor?
Türkiye’nin ithalat bağımlılığı denildiğinde genellikle enerjiye, sanayinin kullandığı ara mallara veya yatırım mallarına bakıyoruz. Hanehalklarının tüketimi yoluyla oluşan ithalat talebinin gelir grupları arasında nasıl dağıldığı ise çok daha az konuşuluyor. Mehmet Yusufoğlu’nun 3 Eylül’de Katman Portal’da yayımlanan çarpıcı çalışması bu dağılımı inceliyor. Çalışmaya göre Türkiye’de hanehalkı tüketiminden kaynaklanan ithalat talebinin %39,4’ünü en zengin %20’lik gelir dilimi yaratıyor. En alttaki üç dilimin —yani nüfusun en yoksul %60’ının— toplam payı ise %36,3.
Çalışmanın bulgularından biri de gelir gruplarının tüketim sepetleri farklı olsa da ithalat oranlarının birbirine yakın olması. En yoksul gelir diliminde harcanan her 100 lira yaklaşık 23 liralık ithalat yaratırken en zengin dilimde bu tutar 25 lira. Tüketim sepetlerinin içeriğine bakınca asıl farkı görüyoruz: Gıda, en yoksul dilimin harcamalarının %30,4’ünü oluştururken en zengin dilimde %12,8’e kadar geriliyor. Ulaştırmanın payı ise %10,1’den %26,6’ya yükseliyor. Buna rağmen ithalat içerik oranlarının birbirine yakın kalmasının nedeni, alt gelir gruplarının ağırlık verdiği zorunlu tüketim kalemlerinin de ithal girdiler taşıması. Çalışmanın hesaplamasında gıdanın ithalat içeriği %24,3. Ulaştırmada bu oran %35,7’ye, mobilya ve ev eşyasında %44’e ulaşıyor. Konut ve barınma ise %11,4 ile büyük tüketim kalemleri arasında ithalat içeriği en düşük kategori.
Yüzde 20’lik Gelir Dilimlerine Göre Tüketimdeki İthal Mal İçerik Oranı
Kategori ayırışımlı, 2024
Kaynak: Mehmet Yusufoğlu (2026). En Zengin Yüzde 20, En Alttaki Yüzde 60’tan Fazla İthalat İhtiyacı Yaratıyor. Katman Portal.
Dolayısıyla en zengin dilimin ithalat talebindeki yüksek payı, yalnızca daha ithal yoğun bir tüketim sepetine sahip olmasından kaynaklanmıyor. Belirleyici olan, yaptığı toplam harcamanın büyüklüğü. En zengin %20, en yoksul %20’nin yaklaşık 5 katı tüketiyor ve 5,6 katı ithalat talebi yaratıyor. Bu yoğunlaşma bazı harcama kalemlerinde daha da belirgin. Türkiye’deki toplam hanehalkı ulaştırma harcamasının %47,4’ü tek başına en zengin %20’den geliyor. Ulaştırmanın aynı zamanda ithalat içeriği yüksek büyük tüketim kategorilerinden biri olması, gelir dağılımıyla ithalat talebi arasındaki bağlantıyı da güçlendiriyor.
Hanehalkı İthalat Talebinin %20’lik Gelir Dilimlerine Göre Dağılımı
2024
Kaynak: Mehmet Yusufoğlu (2026). En Zengin Yüzde 20, En Alttaki Yüzde 60’tan Fazla İthalat İhtiyacı Yaratıyor. Katman Portal.
Ezcümle hanehalklarının yarattığı ithalat talebi nüfusa eşit dağılmıyor. En zengin %20’nin payı, en yoksul %60’ın toplamını geçiyor. İthalatı azaltmak amacıyla uygulanan ve bütün hanehalklarının gelirini aynı biçimde sıkıştıran politikaların bu nedenle de hakkaniyetsiz olduğu iddia edilebilir. İthalat talebinin kimden geldiği kadar, ithalatı azaltmanın maliyetinin kime yüklendiği de hesaba katılmalı…
Dijital Tedbirler
TÜİK’in 2026 Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, Türkiye’de internet kullanıcılarının kişisel verilerine erişimi yönetmek için oldukça yaygın biçimde çeşitli yöntemlere başvurduğunu gösteriyor. Son üç ayda internet kullanan bireylerin %44,7’si kişisel verilerinin reklam amacıyla kullanılmasına izin vermediğini, %36,4’ü veri girdiği web sitesinin güvenli olup olmadığını kontrol ettiğini, %35,7’si sosyal ağ profili veya çevrim içi depolama alanlarına erişimi sınırlandırdığını söylüyor. Gizlilik politikasını kişisel veri vermeden önce okuduğunu belirtenlerin oranı %34,8, coğrafi konumuna erişimi kısıtlayanların oranı ise %32,7. Daha ileri bir işlem gerektiren, web siteleri veya arama motorlarından kendileri hakkında tutulan verilerin güncellenmesini ya da silinmesini talep etme oranı da %17,3’e ulaşıyor.
Bu oranların tamamı 2025’e göre artmış durumda. Örneğin sosyal ağ profili veya çevrim içi depolama erişimini sınırlandırdığını söyleyenlerin oranı %29,9’dan %35,7’ye, reklam amacıyla veri kullanımına izin vermeyenlerin oranı %39,6’dan %44,7’ye yükselmiş. Tabii göstergeleri okurken iki noktaya dikkat etmek gerekiyor. İlk olarak, payda bütün nüfus değil, son üç ayda internet kullanan bireyler. 2026’da son üç ayda internet kullanım oranı 25–34 yaş grubunda %98,8 iken 55–64 yaş grubunda %81,4’e, 65–74 yaş grubunda ise %60,2’ye düşüyor. Cinsiyet farkı da özellikle ileri yaşlarda açılıyor: 65–74 yaş grubunda oran erkeklerde %68,2, kadınlarda %53,1.
İkincisi ve daha önemlisi, söz konusu dijital tedbirlere ilişkin sorulardaki kavramların katılımcılar tarafından ne ölçüde aynı biçimde anlaşıldığını bilmiyoruz. “Reklam amaçlı kullanıma izin vermeme”, çerez ekranında “tümünü reddet” seçeneğine basmakla; “verilerin silinmesini talep etme” ise hesap kapatma veya içerik silme gibi başka işlemlerle eşleştirilmiş olabilir. Özellikle %17,3’lük veri güncelleme veya silme talebi bu açıdan da dikkat çekici: Yayımlanan toplulaştırılmış veriler, beyan edilen davranışın gerçekte hangi işleme karşılık geldiğini ayırt etmeye imkân vermiyor.
Yaş ve Cinsiyete Göre Son 3 Ayda İnternet Kullanımı
(2026, %)
Kaynak: TÜİK, Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026.
Eurostat’ın aynı araştırma altyapısı üzerinden yayımladığı bir gösterge tabloyu daha da ilginç hale getiriyor. Eurostat, beş yöntemi ayrı ayrı yayımlamanın yanında, bunlardan en az birini uygulayan internet kullanıcılarının oranını da hesaplıyor. Türkiye’de bu oran 2025 için %59,1. Aynı yıl AB-27 ortalaması %76,9. Bileşik göstergeye gizlilik politikasını okuma, coğrafi konuma erişimi kısıtlama, sosyal ağ veya çevrim içi depolama alanlarına erişimi sınırlandırma, reklam amaçlı veri kullanımına izin vermeme ve web sitesinin güvenliğini kontrol etme davranışlarından en az biri giriyor. Veri güncelleme veya silme talebi ise bu göstergenin dışında tutuluyor.
İlginç olan, bu %59,1’lik Türkiye oranının TÜİK’in yayımladığı standart tabloda ayrıca gösterilmemesi. Aynı araştırmadan gelen veriler Eurostat’ta farklı bir toplulaştırmayla, “kişisel verilerine erişimi yönetmek için en az bir önlem alan internet kullanıcıları” şeklinde yayımlanıyor. Eurostat 2025’te bu oranın AB genelinde %76,9 olduğunu; reklam amaçlı veri kullanımını reddetmenin %58,8, konum erişimini kısıtlamanın %56,2, sosyal medya veya çevrim içi depolama erişimini sınırlandırmanın %46,0, site güvenliğini kontrol etmenin %39,0 ve gizlilik politikasını okumanın %37,6 olduğunu bildiriyor.
Kişisel Veriye Erişimi Yönetmek için Kullanılan Yöntemler
(Son 3 ayda internet kullanan bireyler, 2025 ve 2026; %)
Kaynak: TÜİK, Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026.
Susam Dünyasını Keşfet!
Bültenlerin tamamına aşağıdaki butondan ulaşabilirsiniz…
Susam Bülten Nedir?
Her yer veri her yer data. Peki biz ne yapıyoruz?
Anlamanın, katkıda bulunabileceği diğer hedefler bir yana, kendisinin de bir amaç olduğuna inanıyor ve bu yolda ilerlemek istiyoruz. Her hafta yayımlanacak bültenimizde; lahmacun fiyatlarının il il enflasyon karşısındaki seyrinden meclis puan tablolarına (vekillerin performansına dair kapsamlı istatistiklere), dizilerde ve tartışma programlarında (görüntü işleme yöntemleriyle elde ettiğimiz verilerle) ne gördüğümüze, sokaklardaki hurda/eskici hikâyelerine kadar geniş bir yelpazede veriler ve analizler paylaşacağız. Her şeyi bir soru ve dolayısıyla bir araştırma konusu haline getirmeye hazır olan herkesi, bu bültenle aramıza bekliyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular:
Adı neden Susam: Çünkü Research İstanbul ofisi Susam Soka