Bülten 36 – 7 Kasım 2025

2000’lerin başında halk kütüphanelerinin üye sayısı 500 bin civarındaydı. 2024 itibarıyla bu sayı 6,7 milyona dayandı. 2007 yılında toplam nüfus içerisinde halk kütüphanelerine kayıtlı üye oranı binde 7 iken, 2024’te yaklaşık yüzde 7,8 oldu!

Halk Kütüphanelerine Kayıtlı Üye Sayısı (2001-2024)

Kaynak: TÜİK

Aradaki sıçrama özellikle 2010’lar itibarıyla dikkat çekici: Bu dönemde hızlanmaya başlayan dijital dönüşüm, e-devlet entegrasyonları ve belediye destekli kültür yatırımlarıyla kütüphaneler yeniden keşfedildi. Kısacası, bir dönem “kim gider ki” denilen kütüphaneler, sessiz sedasız bir geri dönüş yaptı. Halk kütüphenelerinin önemli bir bölümünde belirli saatlerde ücretsiz çay ve çorba hizmeti de sunuluyor. Bu durum öğrencilerin ücretsiz bir şekilde ders çalışabileceği imkânı da yaratıyor. Kütüphaneleri ders çalışmak için kullananlara dair doğrudan bir veri bulunmasa da talep artışına önemli katkı sağladığını düşünüyoruz.

15 yaş ve üzeri nüfus içerisinde halk kütüphanelerine kayıtlı üye oranı

(2007-2024)

Kaynak: TÜİK

2000’lerin başında Türkiye’de yaklaşık 1.350 halk kütüphanesi vardı. Bugünkü sayı da neredeyse aynı (1.301). 2007’de 15 yaş ve üzeri nüfustaki her 100 kişiden 1’i halk kütüphanelerine üyeyken geçtiğimiz yılın verilerine göre her 10 kişiden 1’i üye.

Halk Kütüphanelerinde Bulunan Kitap Sayısı

2000’lerin başında halk kütüphanelerinin raflarında 12,4 milyon civarında kitap vardı. 2024’e geldiğimizde bu sayı 25 milyonu geçti. Ancak dikkat çekici olan, kitap sayısındaki artışın üye sayısındaki patlamaya kıyasla oldukça sınırlı kalması…   

Kaynak: TÜİK

100 Kişi Başına Düşen Kitap Sayısı

Türkiye’de 100 kişi başına düşen kitap sayısı ortalama 29. Ama ülke ortalaması deyip geçmemek lazım. En altta Diyarbakır, Urfa, Bursa ve Gaziantep var — her 100 kişiye 12 kitap düşüyor. En tepede ise Nevşehir, Bayburt ve Tunceli: 100 kişiye 130’un üzerinde kitap! Aradaki fark neredeyse on kattan fazla. Bu tablo, kültürel altyapı eşitsizliklerini anlatmak için fena bir gösterge değil.

Kaynak: TÜİK

Lahmacun Endeksi

Lahmacun Endeksi’ne (LE) göre ekim ayında Türkiye geneli ortalama lahmacun fiyatı 131,8 TL oldu; aylık artış %1,32. Aynı ay TÜFE %2,55 gelerek LE’yi neredeyse ikiye katladı.

Ortalama Lahmacun Fiyatı (Aralık 2024 – Ekim 2025)

Kaynak: Susam Bülten Hesaplamaları.

Lahmacun Endeksi vs. TÜFE (Ocak – Ekim 2025)

Eylül ayında %1,57 olan aylık artış ekimde %1,32’ye yavaşladı. Buna karşılık resmi enflasyonun %2,55 olması, iki göstergenin kısa vadede ayrıştığını gösteriyor. Bu tablo şaşırtıcı olmak zorunda değil: Yıl sonuna yaklaşırken işletmeler zamlarını aralık–şubat dönemine öteleyebiliyor. Ayrıca bu sayıda genel TÜFE’nin yanına “Lokanta ve oteller” alt kalemini de ekledik. Önümüzdeki aylarda üç seriyi de yakından takip etmeye devam edeceğiz.

Kaynak: TÜİK ve Susam Bülten.

Yöntemi kısaca hatırlayalım: LE, çeşitli çevrim içi sipariş platformlarından her ay en az üç turda (ve her turda en az 3000 kayıt olmak üzere) çekilen lahmacun liste fiyatlarına dayanır. Her restoran-platform çifti tek gözlem sayılır; yinelemeler birleştirilir. İşletme adresinden ilçe/il ataması otomatik yapılır, şüpheli kayıtlar elle temizlenir. Aylık değişim, her şehrin ortalamasının bir önceki aya göre yüzdesel farkı olarak hesaplanır. Platform komisyonları ve kampanyalar düzeyleri etkileyebilir; bu yüzden LE’nin amacı “pahalı menü” tespiti değil, fiyat değişiminin yönü ve şehirler arası farklarını düzenli izlemektir. 

“Evdeki Lahmacun” Sepeti (Eylül – Ekim 2025)

• Eylül ayında 37,24 TL olan tek porsiyon ev yapımı lahmacun, ekimde 37,83 TL’ye çıktı; aylık artış %1,6 oldu.
• Maliyeti arttıranlar domates (%28,6), soğan (%11,1) ve sivri biber (%6,6); bu kalemlerin toplam maliyetteki payı ise %9,5.
• Restoran tarafında ortalama 131,8 TL olan lahmacuna göre evdeki versiyon hâlâ bunun yaklaşık %28,7’si…

Kaynak: Susam Bülten Hesaplamaları.

Not: Listedeki tüm malzeme fiyatları çeşitli dijital market platformlarından çekilen etiketlere dayanıyor; semt pazarında ya da kasapta farklı rakamlarla karşılaşmak tabii ki mümkün.  

İl Bazında Restoranlardaki Durum Ne?

• Ekim ayında en hızlı artış Malatya (+%4,7) ve Adana’da (+%4,0).
• 28 Büyükşehir içerisinde geçtiğimiz ay ortalama lahmacun fiyatı sabit kalan tek il Mardin oldu.
• 4 ilde ise ortalama fiyatlar düştü: Ordu (-%0,8), Aydın (-%1,0), Mersin (-%1,3), Van (-%1,9).

Metropollerdeki tablo: İstanbul +%1,5, İzmir +%1,2, Ankara +%1,2. Özetle ülke genelindeki artış bu ay ılımlı, şehirler arası makas korunuyor. 

 

İllere Göre Ortalama Lahmacun Fiyatı Değişimi (Eylül-Ekim 2025)

Kaynak: Susam Bülten Hesaplamaları.

İllere Göre Ortalama Lahmacun Fiyatı (Ekim 2025)

İl bazında ortalama fiyatlarda Adana birinciliği koruyor; ortalama lahmacun fiyatı 277,3 TL ile Türkiye ortalamasının (131,8 TL) iki katından fazla. 

Kaynak: Susam Bülten Hesaplamaları.

İstanbul’un “Lahmacun Isı Haritası” 

• İstanbul’da ortalama lahmacun fiyatı ise 122,8 TL oldu. İlçe ortalamaları 75,6 TL (Sultanbeyli; geçen ay 74 TL idi) ile 188,9 TL (Beşiktaş; geçen ay 177 TL idi) arasında geziniyor.
• Ağustos ayı ortalamalarında en yüksek fiyatla birinci gelen Adalar ilçesi, eylül itibarıyla birinciliği Beşiktaş’a bırakmıştı; muhtemelen yaz aylarına kadar da tekrar başa geçmeyecek.

Kaynak: Susam Bülten Hesaplamaları.

Bunların ortalama değerler olduğunu unutmayalım. Yoksa 55 liraya da lahmacun var, 655 liraya da… İstanbul’da lahmacun fiyatı, semtin kira maliyeti ve paket/platform komisyonu kadar, karşıdaki masanın manzarasıyla da değişiyor…