Susam Bülten
Aralık 2025 – Sayı 43
Bu sayıda neler var?
-
- Tüketim Haritası: Yüksek gelirliler gıdaya düşük gelirlilerden 3 kat fazla para harcıyor.
- Türkiye’nin Asgari Ücret Rejimi: 1974’ten bugüne ulusal asgari ücret görüşmelerinin 14’ü oy birliğiyle (hükümet-işveren-işçi) sonuçlandı.
|
Abone değilseniz ve gördüklerinizi beğendiyseniz:
|
Kaynak: TÜİK
TÜİK verileri Türkiye’de tüketim harcamalarının son 20 yılda nasıl üst gelir gruplarında yoğunlaştığını net biçimde gösteriyor. 2000’lerin ortasında en zengin %20’nin toplam tüketimden aldığı pay %41–42 bandına iken, 2022 sonrası dönemde bu oran hızla artarak 2023’te %48,1’e çıkıyor; 2024’te ise hâlâ %47,7 gibi oldukça yüksek bir seviyede. Buna karşılık en düşük gelir grubunun payı 2007’de %7,4 ile zirve yaptıktan sonra düzenli biçimde geriliyor ve 2023–2024’te %5,6’ya iniyor. Orta gelir grupları da benzer şekilde pay kaybediyor: ikinci %20’nin payı %12’lerden %10’lara, üçüncü %20’nin payı %16’lardan %15’in altına düşmüş durumda. Özetle, son yıllarda yaşanan yüksek enflasyon ve gelir erozyonu, tüketim kapasitesini toplumun geniş kesimleri için aşındırırken, harcamaların giderek en yüksek gelir grubunda yoğunlaşmasına yol açıyor.
Gelir Gruplarının Tüketim Harcamalarından Aldıkları Pay (Kategori Bazlı)
2024
Kaynak: TÜİK
Tüketim harcamalarını biraz daha derine inip kategori bazlı değerlendirdiğimizde eşitsizlik daha da dramatik bir boyuta ulaşıyor. En alt %20’nin payı gıdada %10,4’e, konut-kirada %8,2’ye çıkarken (yani “zorunlu” kalemlerde nispeten daha görünürken), hayat kalitesini ve fırsat eşitliğini belirleyen başlıklarda neredeyse yok oluyor: eğitim harcamalarında alt %20’nin payı sadece %0,3; ulaştırmada %1,3. Buna karşılık en üst %20, ulaştırma harcamalarının %76,3’ünü, eğitim hizmetlerinin %72,1’ini alıyor; eğlence-kültürde %61,2, sigorta-finansal hizmetlerde %61,9, kişisel bakım/çeşitli mal-hizmetlerde %60,5. Sağlıkta bile en üst %20’nin payı %53,7; yani “ihtiyaç” dediğimiz kalemlerde dahi erişimin en önemli belirleyicisi gelir seviyesi. Özetle: alt gelir grupları bütçesini gıda-kira gibi mecburi kalemlerde sıkıştırırken, üst gelir grupları hareketlilik (ulaştırma), yatırım niteliğindeki harcamalar (eğitim), refah tüketimi (kültür, restoran/konaklama) ve finansal enstrümanlar üzerinden tüketim haritasını domine ediyor.
Bölgeler hangi tüketim kalemine ne kadar pay ayırıyor?
2024
Kaynak: TÜİK
Yukarıda bazı tüketim kalemlerine harcanan tutarın toplam tüketimdeki payı yer alıyor. 4 kategori için o kategoriye en çok ve en az pay ayıran 3’er İBBS-2 (İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması) bölgesini gösterdik. TR82, TRB2 ve TRC2 gibi bölgelerde gıdanın toplam tüketimdeki payı %30’un üzerine çıkıyor; bu, bütçenin büyük ölçüde zorunlu ihtiyaçlara gittiğini ve manevra alanının dar olduğunu gösteriyor. Diğer taraftan İstanbul, Ankara ve İzmir’de gıda payı düşük ama bu kez konut-kira harcaması bütçeyi sıkıştırıyor (yaklaşık %27–28). Ulaştırma harcamaları bazı bölgelerde (%25’e varan oranlarla) mekânsal dağınıklık ve otomobil bağımlılığını yansıtırken, düşük oranlar her zaman avantaj değil; çoğu zaman hareket imkânının sınırlı olduğuna işaret ediyor. Lokanta-konaklama ise net bir refah göstergesi: büyük ve turistik şehirlerde pay yüksek, Doğu ve kuzey bölgelerde çok düşük.
Kaynak: DİSK-AR 2026 Asgari Ücret Araştırması.
1974’ten bu yana yapılan asgari ücret görüşmelerinin 14’ünde taraflar masadan uzlaşmayla kalkmış. İşçi temsilcileri 27 kez belirlenen ücrete itiraz ederken, bu yıllara ait asgari ücret düzeyleri çoğunlukla hükümet ile işveren temsilcilerinin ortak tutumuyla şekillenmiş. İşveren tarafı ise saptanan asgari ücrete yalnızca 9 kez karşı çıkmış.
Ulusal Düzeyde Asgari Ücret Tespiti
1974-2025
Susam Dünyasını Keşfet!
Bültenlerin tamamına aşağıdaki butondan ulaşabilirsiniz…
Susam Bülten Nedir?
Her yer veri her yer data. Peki biz ne yapıyoruz?
Anlamanın, katkıda bulunabileceği diğer hedefler bir yana, kendisinin de bir amaç olduğuna inanıyor ve bu yolda ilerlemek istiyoruz. Her hafta yayımlanacak bültenimizde; lahmacun fiyatlarının il il enflasyon karşısındaki seyrinden meclis puan tablolarına (vekillerin performansına dair kapsamlı istatistiklere), dizilerde ve tartışma programlarında (görüntü işleme yöntemleriyle elde ettiğimiz verilerle) ne gördüğümüze, sokaklardaki hurda/eskici hikâyelerine kadar geniş bir yelpazede veriler ve analizler paylaşacağız. Her şeyi bir soru ve dolayısıyla bir araştırma konusu haline getirmeye hazır olan herkesi, bu bültenle aramıza bekliyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular:
Adı neden Susam: Çünkü Research İstanbul ofisi Susam Soka